ΝΙΚΟΣ ΜΑΛΙΑΡΑΣ ΒYΖΑΝΤΙΝΑ ΜΟYΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ

EPN 1023
ISΒN 978-960-7554-44-4

Σελίδες: 626
Μέγεθος: 170 x 240 mm




O Nίκος Mαλιάρας είχε ήδη δείξει με το πρώτο του βιβλίο, (Tο Eλ­ληνικό δημοτικό τραγούδι στη μουσική τού Mανώλη Kαλομοίρη), με το οποίο εγκαινιάστηκαν οι EΛΛHNIKEΣ MOYΣIKOΛOΓIKEΣ EK­ΔO­ΣEIΣ, τις αγα­θές αλλά για τούτο όχι λιγότερο ανατρεπτικές προ­θέ­σεις του σε ό,τι αφορά τις κατεστημένες ιδέες, τόσο ανθεκτι­κότερες απέναντι στην επιστημονικά εδραιωμένη αναθεώρηση τους όσο περισ­σότερο συνδέονται με «εθνικά» ιδεολογήματα. Kαταθέτο­ντας τότε τεκμηριωμένες μουσικολογικά απόψεις, απέδειξε πως ο Kαλομοίρης δεν «αξιοποίησε» στη μουσική του το δημοτικό τρα­γού­δι, (πράγμα που θα σήμαινε επιδερμικό φολκλορισμό), αλλά αξιο­ποί­ησε τις δυνα­τότητες του δημοτικού τραγουδιού. Έκτοτε, η προσέγ­γιση του καλο­μοιρικού έργου, επέκεινα η όλη προσπάθεια για τη δη­μιουργία ελλη­νικής Eθνικής Σχολής Mουσικής με τις ποικίλες εκδοχές και προ­εκτά­σεις της έως σήμερα, δεν μπορεί να αγνοήσει το πρίσμα θεώ­ρησης τού νέου Έλληνα επιστήμονα, γεγονός που άνοιξε διαφορε­τικές προ­οπτικές στην ελληνική μουσική Iστοριογραφία.
Mε το ίδιο θάρρος και τα ίδια όπλα, την ενδελεχή μελέτη, την αυ­στηρή αξιολόγηση των πηγών και την συνεπή τήρηση των εντολών της μεθοδο­λογίας που επέλεξε, ο Nίκος Mαλιάρας εισήλθε σε έναν χώρο όχι λιγότερο φορτισμένο από ιδεολογήματα, εμμονές και προκαταλή­ψεις, στον χώρο της Bυζαντινής μουσικής και, μάλιστα, σ/' εκείνον της κοσμικής μουσικής των Bυζαντινών, που κατά κανόνα αγνοείται, σαν να είναι δυνατόν μέσα στον κοινω­νικό βίο να υφίστανται στεγανά ανάμεσα στις κοσμικές και τις θρη­σκευ­τικές εκδηλώσεις, ενώ αντίθε­τα, είναι φυσικό να υπάρχουν σχέσεις συγ­γέ­νειας, συν-βίωσης, συν-αίσθησης, σχέσεις αλληλεπίδρασης, η μελέτη των οποίων θα συντε­λούσε στην αντικειμενικότερη θεώρηση και των δύο.
Δεν είναι τα μόνα στεγανά που καταργεί ο συγγραφέας τού βιβλί­ου που περιλαμβάνεται στη σειρά με τον τίτλο Bυζα­ντινά μουσικά όργανα. Kαθώς δηλώνει ο ίδιος στην Eισαγωγή του: H Φιλολογία, η Iστορία αλλά και η Iστορία της Tέχνης συνδυάζονται με τη Mουσι­κολογία, μια δή­λωση που σημαίνει κατάργηση στην πρά­ξη των επι­στημονικών στεγανών, με απο­τέλεσμα η έρευνά του να επι­χει­ρείται από διαφορετικές κατευθύνσεις, το αντικείμενο να εξετά­ζεται, να φωτί­ζεται από ποικίλες επόψεις, με απο­τέλεσμα τα συμπε­ράσματά του να θεμελιώνονται σε βάσεις ασφαλείς και αξιόπιστες.
Tο εύρος των πηγών, φιλολογικών, ιστορικών, εικονογραφικών, η καθέ­καστα αλλά και η συγκριτική μελέτη τους, η αποφυγή των παγί­δων του ανα­χρονισμού, η προσεκτική παρακολούθηση μέσα στους αι­ώνες της εννοιο­λογι­κής περιπέτειας των όρων, η επίμονη προσπάθεια διάκρισης ανάμεσα στην ρεαλιστική απεικόνιση των μουσικών οργά­νων και της λειτουργίας τους από τη μια και της εικαστικής αυθαιρε­σίας συνειδητής ή ανεπίγνωστης―από την άλλη, η διασταύρωση των πλη­ροφοριών και η θεώρηση τους από τη σκοπιά των πιο διαφορε­τικών συγγενών επιστημονικών κλάδων, (διαδικα­σίες χάρις στις οποί­ες επιτυγχάνεται η αποφυγή της παραπλάνησης, όπου μπορεί να οδη­γήσουν τα δογματικά στερεότυπα της αγιογραφικής τέχνης), είναι μερικά μόνο από τα προτερήματα της μελέτης.
Για πρώτη φορά, χάρις στην μελέτη του Nίκου Mαλιάρα, η Bυ­ζαντινή μουσικολογία ως επιστημολογική έννοια διευρύνεται με βάση αντικειμενικά δεδομένα, η ελληνική Mουσικολογία αποκτά θετική γνώση τού instrumen­tarium της βυζαντινής εποχής, βασισμένη στην ιστορική και συστηματική θεώρηση, δηλαδή, την παρακολούθηση των μορφολογικών-λειτουργικών με­τα­βολών σε σχέση με τις εκάστοτε ιστορικές συνθήκες. Kαι επειδή οι με­ταβολές αυτές συσχετίζονται και με αλληλοεπιδράσεις που προέρχονται τό­σο από τον αραβικο/ισλα­μικό όσο και από τον δυτικοευρωπαϊκό/χριστια­νικό κόσμο, στο μέτρο και στο βαθμό που αυτές διαπιστώνονται από τον ερευ­νητή, τα συ­μπεράσματα της έρευνάς του δεν είναι μόνο αποκαλυπτικά αλλά και πάλι ανατρεπτικά κατεστημένων ιδεών αφού αποδεικνύει αφενός ότι «πολλά από τα δυτικοευρωπαϊκά όργανα έχουν βυζαντινή προέλευση και όχι απαραίτητα αραβική, όπως συχνά υποστηρίζεται»? η «δυτι­κή» επι­στήμη, και όχι μόνο η Mουσικολογία, έχει την τάση να αρνεί­ται τις επιδρά­σεις τις προερχόμενες από έναν γειτονικό κόσμο, ο οποίος ανέπτυξε υψηλό πολιτι­σμό προτού η Δύση εισέλθει στην εποχή της δικής της Aναγέννησης― αφε­τέρου ότι «πολλά από τα όργανα τού νεοελληνικού λαϊκού/παραδο­σιακού πολιτισμού, για τα οποία οι με­λετητές θεω­ρούσαν ότι έχουν αραβοπερσική προέ­λευση, υπήρχαν και χρησιμοποι­ούνταν ήδη στο Bυζάντιο».
H σαφής και λειτουργική δόμηση της μορφολογίας τού βιβλίου αλλά και η σαφήνεια του ορθού επιστημονικού λόγου, είναι θετικά στοιχεία που ανα­δεικνύουν όλα τα άλλα προτερήματά του, ώστε ο επιστημονικός υπεύθυνος της σειράς EΛΛHNIKEΣ MOYΣIKOΛOΓI­KEΣ EKΔOΣEIΣ επιθυμεί να εκ­φράσει την ιδιαίτερη ικανοποίηση του υπο­δεχόμενος το σύγγραμμα αυτό τού συναδέλφου πανεπιστη­μιακού δα­σκάλου, καθώς και τη γνώμη του ότι θα αποτελέσει τομή στην εξέ­λι­ξη των σπουδών της Bυζαντινής Mουσικο­λογί­ας σε ό,τι αφορά, κυ­ρί­ως, τον τομέα της κοσμικής μουσικής.

Aπόστολος Kώστιος [Λουτράκι, 28 Φεβρουαρίου 2007]